Uluslararası Minber-i Aksâ Derneği

﴿سُبْحَانَ الَّذِي أَسْرَىٰ بِعَبْدِهِ لَيْلًا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الْأَقْصَى الَّذِي بَارَكْنَا حَوْلَهُ﴾

Kulunu, kendisine bir kısım ayetlerimizi göstermek için bir gece Mescid-i Haram'dan, çevresini mübarek kıldığımız Mescid-i Aksa'ya yürütenin şanı ne yücedir. Şüphesiz O, her şeyi işiten ve görendir.

Kur'an-ı Kerim meali Kral Fahd Mushaf-ı Şerif Basım Kompleksi
Mübarek Mescid-i Aksa'nın surları içindeki maketi

Mübarek Mescid-i Aksâ

Allah’ın etrafını mübarek kıldığı mescit: İlk kıblemiz ve Peygamberimizin ﷺ İsrâ makamı Mescid-i Aksâ. Sınırları, simgeleri ve günümüzde karşı karşıya kaldığı gerçekler…

Alan144 Dönüm 100 m²Eski Şehir alanının altıda biri · Kudüs Vakıflar İdaresi
Kenarlar491 × 462 mBatı ve doğu; kuzeyde 310 m, güneyde 281 m
Dini ÖnemiÜçüncü MescidMüslümanların on altı ay boyunca ilk kıblesi olmuştur.
Tarihi EserlerYaklaşık 200 EserAlan içerisinde 136 eser resmî rehberde belgelenmiştir.

Mescid-i Aksâ Nedir?

Mescid-i Aksâ tek bir binadan ibaret değildir; Eski Şehir'in güneydoğu köşesinde surlarla çevrili yaklaşık 144 dönümlük alanın tamamıdır. Bu surların içinde kalan her karış toprak mescide dâhildir.

Fotoğraflarda sıkça görülen avlunun ortasındaki altın kubbeli yapı Kubbetü’s-Sahra , güneydeki kurşun kubbeli yapı ise Kıble Mescidi’dir. Her ikisi de Mescid-i Aksâ yerleşkesinin birer parçasıdır; bu yapılardan yalnızca birini "Aksâ" olarak adlandırmak doğru değildir.

Bu Karışıklığa Dikkat!"Aksâ" ismini yalnızca Kubbetü’s-Sahra’ya ya da sadece Kıble Mescidi’ne indirgemek, zihinlerde Mescid-i Aksâ'nın gerçek sınırlarını daraltır. Aksâ; surları, avluları, mescitleri ve kubbeleriyle birlikte bu mukaddes alanın tamamıdır.
Mescid-i Aksa'nın suru içinden havadan görünümü
Kuzey ve batı: Eski Şehir'deki mahallelerimize açılan revaklar ve kapılar.Güney: Kıble Mescidi, Mervanî Mescidi ve ardından güney suru.Doğu: Kidron Vadisi ve Rahmet Kapısı Mezarlığı'na bakan doğu suru.Ortada: Yükseltilmiş Sahra avlusu ve üzerinde Kubbetü's-Sahra.
Kubbetüssahra AvlusuKubbetüssahraSilsile KubbesiNamaz AlanıKıbliEski AksaNamaz AlanıMervaniKayıtbay SebiliKâs ŞadırvanıGavanime MinaresiEsbat Kapısı MinaresiSilsile Kapısı MinaresiFahriye MinaresiGavanime KapısıFaysal KapısıHıtta KapısıEsbat KapısıNazır KapısıHadid KapısıKattanin KapısıMathara KapısıSilsile KapısıMağaribe KapısıRahmet Kapısı (Kapalı)Güney Kapıları (Kapalı)Kuzey SuruGüney Suru · Kıble YönüBatı SuruDoğu Suru

Mescidin Planı ve Simgeleri

Surlar içerisindeki simgesel yapıların ve kapıların konumlarını gösteren bir harita. Yerleşimleri tanıtma amaçlı bir çizimdir; mühendislik ölçeği veya kesin ölçüm taşımaz.

Namaz Kılanlara Açık KapılarMağribîler Kapısı İşgal DenetimindeKapalı KapılarDört MinareAvlu Seviyesinin Altındaki Namazgâhlar

Bizim İçin Neden Bu Mertebede?

Mertebesi Rabbimizin kitabında ve Peygamberimizin ﷺ sünnetinde sabittir; müslümanların her diyardan ona bağlılığı bunun üzerine kuruludur.

Anıldığı Kuran-ı Kerim﴿سُبْحَانَ الَّذِي أَسْرَىٰ بِعَبْدِهِ لَيْلًا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الْأَقْصَى الَّذِي بَارَكْنَا حَوْلَهُ﴾Kulunu, kendisine bir kısım ayetlerimizi göstermek için bir gece Mescid-i Haram'dan, çevresini mübarek kıldığımız Mescid-i Aksa'ya yürütenin şanı ne yücedir. Şüphesiz O, her şeyi işiten ve görendir.İsrâ Sûresi: 1
İlk KıbleKıble Mescid-i Haram'a çevrilmeden önce ona doğru on altı ay kadar namaz kıldık.Siyer'de Sabit
Yeryüzüne Konulan İkinci MescitPeygamberimize (s.a.v.) yeryüzünde ilk kurulan mescidin hangisi olduğu soruldu, "Mescid-i Haram, sonra Mescid-i Aksâ" buyurdu.İttifak Edilen (Buhârî-Müslim)
Yolculuk Edilecek Üç Mescitten ÜçüncüsüPeygamberimiz (s.a.v.) şöyle buyurdu: "Yolculuk ancak üç mescide yapılır: Mescid-i Haram, şu mescidim ve Mescid-i Aksâ."İttifak Edilen (Buhârî-Müslim)
Peygamberimizin (s.a.v.) İsrâ ve MirâcıMirâc buradan gerçekleşti ve burada Peygamberimiz (s.a.v.) peygamberlere namaz kıldırdı.İsrâ ve Mirâc
Orada Namazın Sevabının KatlanmasıOrada kılınan namazın sevabının diğer mescitlere göre kat kat olduğuna dair hadisler vardır.Sünenlerde Rivayet Edilmiştir
Adını Taşıdığımız Minber

Selahaddin Minberi

Mescid-i Aksâ minberi, yalnızca estetik değeriyle değil, taşıdığı fetih ruhuyla da insanlık tarihinin en meşhur ve eşsiz sanat eserlerinden biridir. Yerine konulduğu günden, hain bir saldırı sonucu yakıldığı 1969 yılına dek yaklaşık sekiz asır boyunca zaferin ve izzetin simgesi olmuştur.

Bu mübarek minber, Kudüs’ün özgürleşmesinden yirmi yıl önce, Hicrî 563’te Sultan Nureddin Mahmud Zengi ’nin talimatıyla Halep’in usta zanaatkârları tarafından Şam’da imal edildi. Sultan Nureddin, minberin Mescid-i Aksâ geri alındığında yerine konulmasını arzuluyordu ancak bu anı göremeden vefat etti. Onun ahdini Selahaddin Eyyûbî tamamladı: 27 Recep 583 (Cuma) günü Beytülmakdis’i fethetti ve minberin getirilip Kıble Mescidi’ne yerleştirilmesini emretti.

Minberin Yapım Üslubu ve Özellikleri: * Geçme (Ta'şik)Tekniği: Tek bir çivi ve tutkal kullanılmadan, birbirini tutan süslemeli ahşap parçalarla inşa edilmiştir. * Malzemesi: Fildişi ve abanoz kakmalı ahşaptır. * Üzerindeki Yazılar: Üzerinde Kur'anî ve tarihî yazılar yer alır. Hatibin minbere çıkarken sağında "Şüphesiz Allah adaleti ve ihsanı emreder" ayeti, solunda Nureddin'in adı, kapısında ise ustalarının adları yazılıdır.

12.000Geçme Parça Minberi Oluşturdu
6 mYüksekliği; alt genişliği dört metre, merdiveni bir metre genişliğinde
563 HNureddin Zengi'nin Emriyle Şam'da Yapıldı
1969 MMinber ve mescit 21 Ağustos'ta yakıldı
Yangına TanıklıkMescid-i Aksâ hatibi ve Uluslararası Minber-i Aksâ Derneği Minber Emini Dr. İkrime Sabri, yangını bizzat inceleyerek faillerin birden fazla kişi olduğunu ve resmî himaye altında hareket ettiklerini ve buna delil olarak; yangın noktalarının çokluğunu, halkın temin edemeyeceği derecede güçlü yanıcı maddelerin kullanıldığını ve asıl hedefin şehrin kurtuluşunu simgeleyen minber olduğunu ifade etmiştir. Saldırganlar sabah saat yedide, insanların az olduğu bir vakitte geldiler. İşgal makamlarının yolları engellemesine rağmen Kudüs halkı toprak ve su taşımak için saf tuttu. Bu fedakârlık, Halil, Beytüllahim ve Ramallah'tan itfaiye araçları ulaşana dek kesintisiz sürdü.

Mescidin Simgeleri

Sur içinde mescid, kubbe, revak, sebil, mastaba ve kuyu olmak üzere iki yüzden fazla simge vardır. İşte en belirginleri.

Mescidin MerkeziKubbetü’s SahraKutsal Kayalık’ın üzerinde, yüksekte yer alan avlunun tam ortasında yükselir. Sekizgen mimarisi ve altın sarısı kubbesiyle dikkat çeken yapının dış duvarları, Osmanlı döneminde yenilenmiş mavi çinilerle kaplıdır. Günümüze ulaşan en eski İslami yapılardan biridir.Inşa Tarihi:Abdülmelik b. Mervân döneminde yaptırılmış, Hicrî 72 yılında tamamlanmıştır.Konumu:Mescit yerleşkesinin merkezindeki Kayalık avlusunda yer almaktadır.
Mescidin GüneyiKıble MescidiMescid-i Aksâ yerleşkesinin en güneyinde, kıble yönünde yer alan ve büyük kurşun kubbesiyle dikkat çeken yapıdır; Cuma ve cemaat namazlarının kılındığı ana ibadet salonudur. Emevîler döneminde inşa edilmiş; ardından Emevîler, Abbâsîler, Fâtımîler, Eyyûbîler, Memlûkler ve Osmanlılar tarafından sırasıyla yeniden inşa edilmiş ve onarılmıştır.Alanı:Yaklaşık 4.000 m² (80 × 55 m boyutlarında, 11 kapılı)Önemli Unsurları:Mihrap, minber ve Kırklar Makamı
GüneydoğuMervânî MescidiMescid-i Aksâ yerleşkesinin güneydoğu köşesinin altında yer alan, devasa sütunlar üzerindeki geniş tonozlu salondur. Mescit avlusunu yükseltmek amacıyla yapılan zemin düzleme çalışmasının bir parçasıdır. 1990’larda temizlenip ibadete hazır hale getirilerek yerleşkenin en büyük ibadet salonlarından biri olmuştur.Konumu:Güneydoğu avlu zemininin altındadır.Mimari Özelliği:Devasa taş kemerler ve sütun dizilerinden oluşur.
Kıble Mescidi'nin AltıEski Aksâ MescidiKıble Mescidi’nin altından uzanan ve güney surundaki Çifte Kapı’da (Babü's-Sulasi / el-Bab el-Muzdevic) son bulan tonozlu bir geçit ve ibadet salonudur. Güney kapıları kapatılmadan önce cemaatin giriş yaptığı bir kapıydı.Bağlantısı:Kapalı durumdaki Çifte Kapı’ya açılır.Mevcut Durumu:Yoğun ve kalabalık zamanlarda ibadete açılmaktadır.
Kubbetü's-Sahra'nın DoğusuBurak Kubbesi / Şerit KubbesiKubbetü’s-Sahra’nın hemen doğusunda mermer sütunlar üzerine oturtulmuş küçük ve açık bir kubbedir. Mescid-i Aksâ’da günümüze ulaşan en eski kubbelerden biri olup ibadet, dinlenme ve ders halkaları için kullanılmaktadır.Mimari Tarzı:Duvarları olmayan, sütunlar üzerinde açık bir yapıdır.Konumu:Kubbetü’s-Sahra’nın hemen doğu bitişiğinde yer alır.
Mescidin SurlarıDört MinareMescid-i Aksâ’da ayakta olan dört minare bulunmaktadır: kuzeyde Esbat Kapısı (Babü’l-Esbat) Minaresi, kuzeybatıda Gavanime Kapısı (Babü’l-Gavanime) Minaresi, batıda Silsile Kapısı (Babü’s-Silsile) Minaresi ve güneybatıda Fahriyye Minaresi. Minarelerin büyük çoğunluğu Eyyûbîler ve Memlûkler döneminde inşa edilmiştir.Sayı ve Konum:Kuzey ve batı surları üzerinde yer alan dört minareMimari Dönem:Eyyûbî ve Memlûk mimarisi
AvlularKemer dizileri ve İlim SekileriKayalık (Sahra) avlusunu çevreleyen taş kemer dizileri ile yerleşke geneline yayılmış ilim sekileri (müstebeler) bulunur. Buralar, yüzyıllardır ders ve hafızlık halkalarına ev sahipliği yapmış olup günümüzde de ilim meclisleri ve itikâf amacıyla kullanılmaktadır.Kullanım Amacı:İlim ve hafızlık halkaları ile murâbıtların toplanma mekânları.Kapsamı:Kayalık avlusunun etrafında ve yerleşkenin genelinde yer alır.
Su YapılarıKuyular ve ŞadırvanlarMescid-i Aksâ’da yağmur sularının toplandığı otuz yedi kuyu ile içme suyu ve abdest ihtiyacını karşılayan çeşmeler bulunmaktadır. Bunların en meşhurları; Kayalık avlusunun batısında yer alan Memlûk dönemine ait Kayayıtbay Çeşmesi ile Kıble Mescidi ile Kayalık avlusu arasında bulunan Kâs (Kadeh) Abdestliği’dir.Kuyular:37 kuyu (Kudüs İslami Evkaf Dairesi tarafından yönetilmektedir)En Öne Çıkan Yapılar:Kayıtbay Çeşmesi · Kâs Abdestliği
Mescidin ÇevresiMedreseler ve ZâviyelerMescid-i Aksâ’nın kuzey ve batı cephelerini; ilim talebelerine ve bölge sakinlerine hizmet amacıyla inşa edilmiş Eyyûbî ve Memlûk dönemlerine ait medreseler, imarethaneler ve zâviyeler çevreler. Bunların pek çoğu günümüzde mescit surlarına bitişik halde Kudüslü ailelerin ikamet ettiği evler olarak kullanılmaktadır.Dönem:Eyyûbî ve MemlûkÖnemli Örnekler:Eşrefiyye, Tenkiziyye ve Ömeriyye Medreseleri

Mescidin Kapıları ve Surları

Mescidin kuzey ve batı surlarında kapıları bulunmaktadır; bunlardan 10’u günümüzde açık durumdadır, geri kalanı ise yüzyıllardır kapalı tutulmakta ya da sonradan kapatılmıştır. Güney ve doğu surlarındaki kapılar ise tamamen kapalıdır.

Mağribîler Kapısı, işgal güçlerinin denetiminde tuttuğu tek giriş olup baskınlar bu kapıdan gerçekleştirilmektedir. Namaz kılan cemaat ise mescide diğer kapılardan giriş yapmaktadır.

Esbât KapısıKuzey · AçıkHıtta KapısıKuzey · AçıkFaysal KapısıKuzey · AçıkGavânime KapısıKuzeybatı · AçıkNâzır KapısıBatı · AçıkDemir KapıBatı · AçıkKattânîn KapısıBatı · AçıkMathara KapısıBatı · AçıkZincir KapısıBatı · AçıkMağribîler KapısıBatı · İşgal DenetimindeRahmet ve Tevbe KapısıDoğu · KapalıÜçlü, Çift ve Tek KapılarGüney · KapalıCenazeler KapısıKuzey · Kapalı

Mescidimizin Geçirdiği Dönemler

İslam’dan ÖnceYeryüzündeki İkinci MescitMescid-i Harâm’dan kırk yıl sonra inşa edilmiş, yapısı ve konumu peygamberler tarafından silsile halinde korunup yaşatılmıştır.
H. 15/ M. 637Hz. Ömer Dönemi FethiHz. Ömer b. el-Hattâb, Kudüs’e barış yoluyla girmiş; bölge halkına canlarını, mallarını ve kiliselerini teminat altına alan Ömeriyye Ahitnamesi’ni (Emanü Ömer) vermiştir.
H. 72 / M. 691Kubbetü’s-Sahra’nın İnşasıKubbetü’s-Sahra’nın inşası Abdülmelik b. Mervân döneminde tamamlanmış, ardından Emevîler döneminde Kıble Mescidi inşa edilmiştir.
H. 492 / M. 1099Haçlı İşgaliKudüs işgal edilmiş ve Mescid-i Aksâ kilise ile ahıra çevrilmiştir; bu durum yaklaşık doksan yıl sürmüştür.
H. 583 / M. 1187Selahaddin-i Eyyûbî’nin FethiSelahaddin-i Eyyûbî, Hıttîn Zaferi’nin ardından Kudüs’ü özgürleştirdi; mescidi ihya ederek Nûreddin Zengi’nin hazırlattığı minberi buraya yerleştirdi.
H. 947 / M. 1541Osmanlı DönemiKanunî Sultan Süleyman döneminde Kudüs surları yenilendi ve Kubbetü’s-Sahra’nın dışı çinilerle kaplandı.
M. 1967Doğu Kudüs’ün İşgaliMescid-i Aksâ’yı da içinde barındıran Doğu Kudüs işgal edildi ve Ağlama Duvarı’na (Burak Duvarı) bitişik olan tarihî Meğâribe Mahallesi yıkıldı.
M. 1969Mescit YangınıKıble Mescidi’nde yangın çıkarıldı; Nûreddin Zengi’nin tarihî minberi tamamen yandı ve daha sonra aslına uygun olarak yeniden yaptırıldı.

Bugün Aksâ'da Yaşadıklarımız

1967'de Doğu Kudüs'ün işgalinden bu yana durmayan uygulamalarla karşı karşıyayız; en belirginleri:

Tekrarlanan BaskınlarYerleşimci gruplar, silahlı koruma altında Meğâribe Kapısı’ndan içeri girmekte ve avlularımızda ayinler gerçekleştirmektedir.
Zamana ve Mekâna Dayalı Bölme GirişimleriMescit içerisindeki zaman ve mekân dilimlerinin, ibadet eden Müslümanların aleyhine olacak şekilde Müslüman olmayanlara tahsis edilmesi çabalarıdır.
Mescidin Altındaki Kazı ÇalışmalarıMescidin çevresinde ve altında yürütülen tünel ve kazı çalışmaları, yapının temellerini ve mimari dokusunu tehdit etmektedir.
Giriş Kısıtlamaları ve Uzaklaştırma KararlarıBelli toplumsal kesimlerin erişiminin engellenmesi; murâbıtlara, mescit görevlilerine ve muhafızlarına yönelik uzaklaştırma cezalarının uygulanmasıdır.
İmar, İhya ve Bakım İşlerinin EngellenmesiMescit içerisindeki restorasyon ve bakım-onarım çalışmalarının engellenmesi sonucu binalarda ve kemer dizilerinde tahribatın birikmesine yol açılmasıdır.
Mescit Çevresinin İnsansızlaştırılması (Boşaltılması)Tarihî Şehir (Eski Şehir) sakinlerini mescitten koparmak ve bölgeden uzaklaştırmak amacıyla uygulanan ağır vergiler, yıkım ve tahliye kararlarıdır.

Ayrıntılı sayılar ve tarihler, yayımlanmadan önce Kudüs'teki yetkili kurumlarla teyit edilir.

Mescidi Kim Yönetir

Mescid-i Aksa'yı Kudüs Vakıflar ve Mescid-i Aksa İşleri DairesiKudüs Vakıflar ve Mescid-i Aksâ İşleri Dairesi yönetir; kurum restorasyon, bakım, ders halkaları ve muhafızlardan sorumludur ve Kudüs’teki kutsal mekânlar üzerindeki Haşimi vesayeti altında çalışır. Sayfadaki alan, eser ve kuyu bilgileri kurumun yayımladığı verilere ve resmî rehberine dayanmaktadır.

Kudüs Vakıflar DairesiMescidi yöneten, onarımını, bakımını ve ilim halkalarını denetleyen resmî kurum.
Mescid MuhafızlarıGirişi düzenleyen ve surlar içindeki eserleri koruyan Vakıflar personeli.
Hâşimî VesayetiKudüs'teki İslâmî ve Hristiyan kutsal yerlerin tarihsel himaye çerçevesi.

Aksâ'ya Hizmetteki Rolümüz

Kudüs’teki saha ekiplerimizle Mescid-i Aksâ’da nöbet tutan (murâbıt) kardeşlerimizi dirençli kılıyor, ibadet eden cemaatimize hizmet sunuyoruz. Yürüttüğümüz bu hizmetleri, her biri kendine ait özel raporlama ve takip süreçlerine sahip nitelikli projelerle hayata geçiriyoruz.

Kudüs'teki Tüm Projeler
Mescid-i Aksâ
Mescid-i Aksâ
Mescid-i Aksâ
Mescid-i Aksâ
Kudüs İçin Bir Minber OlalımVakfınız veya bağışınız belirli bir Kudüs projesine ulaşır ve uygulanışına dair rapor size iletilir.
$300

Başarılarımız: Mescid-i Aksâ

Kudüs İçin Bir Minber Olalım

Vakfınız veya bağışınız belirli bir Kudüs projesine ulaşır ve uygulanışına dair rapor size iletilir.

Zekâtınız Filistin Halkına Ulaşıyor

2.5%Maldan Verilmesi Gereken Zekât

Her cuma, Mescid-i Aksâ'da namaz kılan birinin sevabı sizin olsun

$15Koltuk Bir$750Otobüs Tam

Aksa'ya Yolculuk

Her cuma namaz kılanları taşıyan otobüsler

Tam Otobüs BağışlaBir Koltuk Bağışla

İkisinden ilkinin vakti gelince, üzerinize güçlü kuvvetli kullarımızı gönderdik; onlar evlerin aralarına girip araştırdılar. Bu, yerine gelmiş bir vaad idi. — İsrâ Suresi: 5

«Ibâden Lenâ» Projesi

Kudüs'ü ve Aksâ'yı koruyacak Kur'ânî bir nesil yetiştirmek için

Bağış YapProjeyi Tanı